Ara

Yiyeceklerinizi Doğru Saklıyor Musunuz?

Yiyeceklerinizi Doğru Saklıyor Musunuz

Gıdaların muhafazasında bilmemiz gereken en önemli kural; İLK GİREN - İLK ÇIKAR (FİFO) kuralıdır.


Almış olduğumuz gıdaları buzdolabında ya da kilerimizde saklarken dolaba ya da depoya ilk giren gıda maddesinin ilk önce kullanılması gereken gıda maddesi olduğunu asla unutmayalım. Bu kuralı evimizde uyguladığımız da gıdalarımızda ki bozulmaların bir nebze önüne geçebilir, çöpe attığımız gıdaları azaltabilir böylece ev ekonomimizi koruyabiliriz.


Gıdalar kendi yapısal özelliklerine ve depolandıkları ortamın şartlarına göre muhafaza edilirlerken bozulmaya başlamaktadırlar. Gıdalarda zamanla yaşanacak bozulmalar, fiziksel, kimyasal-biyokimyasal ya da mikrobiyolojik olabilir. Gıdaların saklanması gıdaların yapısal özelliklerine göre farklılık gösterir. Gıdaların yapısında bulunan protein, karbonhidrat, yağ gibi besin maddeleri ile su gıdanın saklanma şeklini belirlemektedir. Mikrobiyal açıdan gıdaların içeriğindeki su miktarı arttıkça gıdanın ömrü kısa olacak, su miktarı azaldıkça gıdanın ömrü daha uzun olacaktır. Kimyasal açıdan yağ miktarı çoğaldıkça oksidasyon riski artacak, yağ oksijen ile temasa geçince gıda acılaşmaya başlayacaktır.


Bilinen gıda saklama yöntemleri;


  • Kurutarak Saklama
  • Oksijensiz Ortamda Saklama
  • Tuzlama Yaparak Saklama
  • Katkı Maddesi İlave Edilerek Saklama
  • Işınlama Yaparak Saklama
  • Tütsüleme Yaparak Saklama
  • Gaz Altında Koruma
  • Şeker İlave Ederek Saklama
  • Isıl İşlem Uygulayarak Koruma (Pastörizasyon, Sterilizasyon)
  • Soğutarak Saklama
  • Dondurarak Saklama

Evlerimizde kolaylıkla uygulayabileceklerimizden bazılarını açıklarsak;


Kurutarak Saklama

Mikroorganizmaların yaşaması ve çoğalması için ihtiyaç duydukları suyun gıdalardan uzaklaştırılması işlemine kurutma denir. Kurutma, doğal olarak güneş altında veya farklı tekniklerle çalışan kurutucu fırınlarda yapılabilir. Kurutma işlemi sırasında gıda maddesinin ısısının yükselmesi neticesinde mikroorganizmaların ölümü sağlanırken, varlığını sürdürmeye devam eden mikroorganizmalar içinde yaşam kaynağı olan su gıdadan uzaklaştırılmaktadır. Böylece kurutma işlemi ile hem mikroorganizmaların bir kısmı öldürülmüş olur, hem de yaşamlarını devam ettirmeleri için ihtiyaç duydukları su ortadan kaldırılır.


Kurutma işlemi uygulanmış gıdalara; kuru incir, kuru üzüm, kuru patlıcan, kuru domates gibi kurutulmuş meyveler ve sebzeler örnek verilebilir.


Tuzlama Yaparak Saklama

Tuzlama yöntemi kurutma işleminde olduğu gibi gıda maddesinin yapısında bulunan suyun gıdadan uzaklaşmasını sağlayan bir yöntemdir. Tuzlama yönteminde kurutma yönetiminden farklı olarak, gıda maddesinin yapısında bulunan su gıdadan uzaklaştırılırken, suyun yerine tuz geçmektedir. Yani gıdanın içerisindeki su, tuz ile yer değiştirmektedir. İnsan sağlığına zararlı birçok mikroorganizma tuzu ve tuzlu gıdaları sevmezler, yüksek miktarda tuz içeren gıdalarda yaşayamazlar. Bu sayede tuzlanan gıdaların ömrü uzatılmaktadır. Tuzlama işlemi yapılmış gıdalara; pastırma, tuzlanmış balık, zeytin ve turşu gibi salamura ürünler örnek verilebilir.


Taze Tüketim

Taze kullanımda bazı gıda gruplarının kullanım süreleri aşağıda belirtilmiştir.


GIDA

SICAKLIK

(derece)

SÜRE

Büyük parça et

0-2

3-5 Gün

Kıyma

0-2

1-2 Gün

Tavuk

0-2

1-2 Gün

Balık

0-2

1-2 Gün

Pişmiş et

0-2

2-3 Gün

Pişmiş yemekler

0-2

1 Gün

Pastörize süt

0-4

1 Gün

Peynir

0-4

5-7

Tereyağı

0-4

1-2 Hafta

Yoğurt

0-4

5-7 Gün

Sosis

0-4

2-3 Gün

Yumurta

4-7

1-2 Hafta

Sebze ve meyveler

4-7

1-2 hafta

Dondurarak Muhafaza

Kırmızı et/balık/tavuk vb. ürünler 1-2 gün içinde tüketilmeyecekse daha uzun süreli kullanım için dondurarak saklamak en doğru yoldur. Bir seferde tüketilecek miktarlarda porsiyonlanıp -18 C derecede ürün gruplarına göre değişen sürelerde saklanabilir.


Hatta evlerde dondurma işlemini hemen hemen her ürüne uygulayabilirsiniz. Örneğin kaymağa, kremaya bile. Kaymağı küçük karelere bölerek dondurduğunuzda her kahvaltıda bir seferde tüketilecek miktarı bir gece önce çıkarıp buzdolabının üst kısmında çözdürüp kullanabilirsiniz. Bazı ürünler için saklama süreleri aşağıdaki gibidir.


BESİNLER

SAKLAMA SÜRESİ (AY)

SAKLAMA SICAKLIĞI

TEREYAĞI

8-12

-18

PEYNİR

8-12

-18

KREMA, KAYMAK

8-12

-18

EKMEK, YUFKA, LAVAŞ

4

-18

BESİNLER

HAZIRLAMA YONTEMLERİ

SAKLAMA SÜRESİ (AY)

SAKLAMA SICAKLIĞI

KULLANIM ŞEKLİ

Dana (parça)

Porsiyonlara ayrılır, paketlenir

12

-18, -25

Soğutucuda 8 saat önce çözdürülür

Dana (kıyma)

Porsiyonlara ayrılır, paketlenir

10-12

-18, -25

Soğutucuda 8-9 saat önce çözdürülür

Koyun, kuzu (parça)

Porsiyonlara ayrılır, paketlenir

9-10

-18, -25

Soğutucuda 8 saat önce çözdürülür

Tavuk-piliç

Bütün veya Porsiyonlara ayrılır, paketlenir

10-12

-18, -25

Soğutucuda 5-6 saat önce çözdürülür

Balık (yağlı)

Bütün veya Porsiyonlara ayrılır, paketlenir

4-8

-18, -25

Soğutucuda 3-4 saat önce çözdürülür

Evlerimizde uygulayabileceğimiz birkaç püf nokta

  • Bakliyatlarını saklarken önce cam kavanozlara koyun ve kavanoza bir miktar kaya tuzu ilave edin. Kaya tuzu nakliyatlarınızı bozulmadan uzun süre saklamanıza yardım edecektir.
  • Şeker t uz vb. gıdaları rutubetten kurtarmak için kavanozun veya kutunun dibine önce kurutma kağıdı koyun. Daha sonra üzerine gıdalarınızı doldurun ve ağzı kapalı ir şekilde muhafaza edin.
  • Taze nane, dereotu, fesleğen gibi otları bozulmadan saklamak için bu otları ince ince kıyıp porsiyon halinde folyoya sararak derin dondurucuda dondurabilirsiniz. Maydanozlarınızı buzdolabına koymadan önce kağıt havlu ile sarın. Bu şekilde maydonaz daha uzun süre taze kalır.
  • Sucuklarınızın küflenmemesi için serin bir yerde saklamak yeterli gelmez. Zamanla üstlerini beyaz bir küf kaplar. Bunu önlemek için zaman zaman sucukların üstlerini yarıya kesilmiş bir limonla silin. Limonun doğal yapısında bulunan asitler, sucuğun üzerindeki bakterilerin ve küflerin ölmesini sağlayacaktı
  • Aldığınız muzları kesinlikle buzdolabında saklamayın. Muz nemli ve soğuk ortamları sevmeyen bir meyvedir. Nemli ve soğuk ortamlarda çok daha hızlı kararır. Muzun en ideal muhafaza sıcaklığı oda sıcaklığıdır.
  • Kestiğiniz limonu kurumadan saklamak için;Çay tabağına bir çay kaşığı toz şekeri güzelce yaydırın ve limonun kesilmiş tarafı şekerin üzerine gelecek şekilde tabağa yerleştirip buzdolabında muhafaza edin. En az bir hafta limonunuz kurumadan duracaktır.
  • Mantarlar buzdolabında, kese kağıdı içerisinde ya da kağıt havlu gibi nem tutan malzemelere sarılmış olarak muhafaza edilmelidir. Mantar naylon poşet içerisinde saklanırsa kısa zamanda terleme yapar ve çürür.
  • Patates ve soğanın filizlenmemesi için;Mutlaka hava alacak şekilde muhafaza edin. Hava almayacak şekilde poşet içerisine konulup ağzı bağlanan patates ve soğan kısa sürede filizlenir.
  • Un ve bakliyatlarınız saklarken böceklenmemesi için; Mutlaka cam kavanozlarda saklayın. Her bir cam kavanoz içerisine 3-4 adet defne yaprağı koyarsanız böceklenmelerini önlersiniz.
  • Yumurtaların bozulmaması için yumurtaların sivri kısmı alta gelecek şekilde buzdolabının yumurtalık kısmında saklanmalıdır. Bu sayede yumurta sarısı yerinden oynamayacağından, yumurta 10 ile 15 gün arasında buzdolabında saklanabilir.
  • Yiyecekleri mümkün olduğunca cam kaplarda saklamak gerekir. Dondurma veya yoğurt kabı gibi plastik materyaller sağlık açısından oldukça sakıncalıdır. Ayrıca dondurma, yoğurt vb. gıdaların üzerinde yazan son kullanma tarihleri aynı zamanda kabın da son kullanma tarihidir. Sıkça tükettiğimiz sütün doğru koşullarda saklanması da çok önemlidir. Sütün içinde yüksek miktarda B2 vitamini vardır, bu vitamin güneş ışığı aldığında kaybolur. Yani sütler, güneş ışığı geçirmeyecek kaplarda, kendi özel kutularında buzdolabında saklanmalıdır.

Entegre Kalite Yönetim Sistemleri Müdürü: Sevda Samancı